Ένα μεγάλο κομμάτι της ελληνορθόδοξης ιστορίας στη Μικρά Ασία βρίσκεται αντιμέτωπο με τη φθορά και την εγκατάλειψη. Ιστορικές μονές και ναοί, με ιστορία που φτάνει ακόμη και τα 1.750 χρόνια, παραμένουν σε ερειπωμένη κατάσταση, προκαλώντας ανησυχία στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και σε διεθνείς φορείς.
Μνημεία αιώνων σε κίνδυνο
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η Μονή Αγίου Ιωάννη Βαζελώνος και η Μονή Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα στην περιοχή της Τραπεζούντας. Οι δύο μονές έκλεισαν το 1923 και έκτοτε εγκαταλείφθηκαν, λεηλατήθηκαν και ερημώθηκαν.
Η Μονή Βαζελώνος, μάλιστα, θεωρείται η αρχαιότερη στην περιοχή της Τραπεζούντας, καθώς χτίστηκε το 270 μ.Χ., ενώ οι τοιχογραφίες της διατηρούνται εδώ και περίπου 17 αιώνες.
Η Τουρκία θέλει να τα βάλει στον τουριστικό χάρτη
Το τελευταίο διάστημα υπήρξε κινητικότητα από τις τουρκικές Αρχές. Η κεντρική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι προετοιμάζεται σχέδιο διάσωσης των δύο μονών και ενέταξε τις σχετικές μελέτες στο Επενδυτικό Πρόγραμμα του 2026.
Στόχος είναι, σύμφωνα με τον σχεδιασμό, να αποκατασταθούν, να γίνουν ασφαλείς και προσβάσιμες και να ενταχθούν στην τουριστική διαδρομή της περιοχής, αξιοποιώντας τη δυναμική που έχει δημιουργήσει η Παναγία Σουμελά.
Οι σεισμοί έδωσαν το τελειωτικό χτύπημα
Σοβαρές καταστροφές υπέστησαν και ελληνορθόδοξοι ναοί στην επαρχία Χατάι από τον σεισμό του 2023.
Ο Άγιος Γεώργιος στο Αλτινοζού, που χτίστηκε το 1374, υπέστη τεράστιες ζημιές, με τμήματα των τοίχων, της οροφής και του τρούλου να καταρρέουν. Το 2024 εντάχθηκε στους επτά πιο απειλούμενους χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ευρώπη.
Αντίθετα, στον Άγιο Γεώργιο του Ισκεντερούν, ηλικίας 441 ετών, οι εργασίες αποκατάστασης προχωρούν και προβλέπεται να ολοκληρωθούν έως το τέλος του 2026.
Μια Τουρκάλα αρχιτέκτονας δίνει μάχη για έναν ιστορικό ναό
Ξεχωριστή περίπτωση αποτελεί ο Ναός των Αγίων Πέτρου και Παύλου στην Αντιόχεια, ο οποίος καταστράφηκε από τον σεισμό.
Μια 34χρονη Τουρκάλα αρχιτέκτονας, η Μπούσε Τσερέν Γιουλ, έχει αναλάβει την προσπάθεια διάσωσης του ναού, κινητοποιώντας αρχιτέκτονες, τεχνικούς και διεθνείς οργανισμούς. Τμήματα του ναού που διασώθηκαν έχουν συλλεχθεί και αριθμηθεί, ώστε να επανατοποθετηθούν στην αρχική τους θέση.
Η εικόνα παραμένει αντιφατική: από τη μία υπάρχουν πρωτοβουλίες για την αποκατάσταση ορισμένων μνημείων και την αξιοποίησή τους στον θρησκευτικό τουρισμό, από την άλλη αρκετοί ιστορικοί ναοί και μονές εξακολουθούν να βρίσκονται αντιμέτωποι με την εγκατάλειψη και τη φθορά του χρόνου.
