Μια από τις πιο ανατριχιαστικές εικόνες είναι όταν ένα σώμα φαίνεται να κινείται μετά τον θάνατο. Όμως πίσω από αυτό που μοιάζει με κάτι υπερφυσικό, κρύβεται μια απολύτως εξηγήσιμη επιστημονική διαδικασία.
Αν βρεθείς μπροστά σε ένα νεκρό σώμα που ξαφνικά κινείται, το πρώτο συναίσθημα είναι συνήθως ο φόβος.
Η εικόνα θυμίζει εύκολα σκηνές από ταινίες τρόμου ή σενάρια αποκάλυψης. Ωστόσο, η αλήθεια είναι πολύ πιο απλή. Δεν υπάρχει τίποτα μεταφυσικό σε αυτό το φαινόμενο. Αντίθετα, πρόκειται για μια γνωστή και απολύτως φυσιολογική βιολογική αντίδραση, την οποία όσοι εργάζονται σε νοσοκομεία και νεκροτομεία έχουν δει αρκετές φορές.
Τι είναι το σημείο του Λαζάρου
Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως Σημείο του Λαζάρου (Lazarus Sign) ή Φαινόμενο του Λαζάρου. Περιγράφει περιπτώσεις όπου, ακόμη και μετά τον θάνατο, το σώμα μπορεί να εμφανίσει απρόσμενες κινήσεις.
Οι κινήσεις αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν:
Ανύψωση των ώμων
Στροφή της μέσης
Λύγισμα των χεριών στους αγκώνες και κίνηση προς το στήθος
Τέντωμα των δακτύλων
Κινήσεις των ποδιών
Ακόμη και κινήσεις της κεφαλής
Σε ορισμένες περιπτώσεις, το σώμα μπορεί να φαίνεται σαν να ανασηκώνεται, κάτι που προκαλεί έντονη ανησυχία σε όσους δεν γνωρίζουν τι συμβαίνει.
Γιατί συμβαίνει αυτό το φαινόμενο
Παρότι μοιάζει τρομακτικό, η εξήγηση είναι καθαρά επιστημονική. Το φαινόμενο σχετίζεται κυρίως με:
τη μυϊκή μνήμη
τα αντανακλαστικά του νωτιαίου μυελού
Ακόμη και μετά τον θάνατο, ο νωτιαίος μυελός μπορεί να παραμείνει ενεργός για ένα μικρό χρονικό διάστημα. Αυτό σημαίνει ότι κάποια αντανακλαστικά μπορούν να ενεργοποιηθούν χωρίς να εμπλέκεται ο εγκέφαλος.
Παράλληλα, οι μύες δεν σταματούν αμέσως να λειτουργούν. Μπορούν να αντιδράσουν σε ερεθίσματα ή να ενεργοποιηθούν μόνοι τους για κάποιες ώρες, μέχρι να επέλθει πλήρης ακαμψία.
Πώς άλλαξε η ιατρική άποψη με τα χρόνια
Το 1968, επιτροπή του Harvard έθεσε τα πρώτα κριτήρια για τη διάγνωση του εγκεφαλικού θανάτου. Τότε θεωρούνταν απαραίτητη η πλήρης απουσία κινήσεων και αντανακλαστικών.
Με την πρόοδο της επιστήμης, αυτή η προσέγγιση αναθεωρήθηκε.
Το 1981, μια νέα επιτροπή εισήγαγε έναν πιο ολοκληρωμένο ορισμό του θανάτου, τονίζοντας ότι η δραστηριότητα του περιφερικού νευρικού συστήματος και τα αντανακλαστικά του νωτιαίου μυελού μπορεί να συνεχίζονται, ακόμη και μετά τον εγκεφαλικό θάνατο.
Τα τελευταία χρόνια, έχει παρατηρηθεί ότι ασθενείς με εγκεφαλικό θάνατο μπορεί να παρουσιάσουν τέτοιες κινήσεις λίγα λεπτά μετά την αποσύνδεση από μηχανική υποστήριξη, ιδιαίτερα κατά τη δοκιμασία άπνοιας.
Πώς εκδηλώνεται στην πράξη
Το Σημείο του Λαζάρου δεν είναι μια απλή μυϊκή σύσπαση. Συνήθως πρόκειται για μια πιο σύνθετη και συντονισμένη κίνηση:
Τα χέρια λυγίζουν και κινούνται προς το στήθος
Ανεβαίνουν προς τον λαιμό, σε στάση που θυμίζει προσευχή
Έπειτα πέφτουν ξανά στο κρεβάτι
Σε άλλες περιπτώσεις, οι κινήσεις μπορεί να δίνουν την εντύπωση ότι το άτομο προσπαθεί να αναπνεύσει ή να πιάσει κάτι, όπως έναν σωλήνα.
Τι σημαίνουν αυτές οι κινήσεις
Η επιστημονική κοινότητα δεν έχει καταλήξει πλήρως σε μία και μοναδική εξήγηση για την ακριβή προέλευση αυτών των κινήσεων.
Η πιο αποδεκτή άποψη είναι ότι πρόκειται για σύνθετα αντανακλαστικά του νωτιαίου μυελού.
Ορισμένοι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι κινήσεις μοιάζουν με στερεότυπα μοτίβα που ελέγχονται από περιοχές του εγκεφαλικού στελέχους. Αυτό έχει οδηγήσει σε ερωτήματα σχετικά με το αν κάποιες νευρικές λειτουργίες παραμένουν ενεργές περισσότερο από όσο θεωρούσαμε μέχρι σήμερα.
Γιατί είναι σημαντικό για τη διάγνωση
Η εμφάνιση αυτών των κινήσεων έχει ιδιαίτερη σημασία στην ιατρική πράξη. Όταν παρατηρούνται, απαιτούνται επιπλέον εξετάσεις για να επιβεβαιωθεί ο εγκεφαλικός θάνατος.
Τα σύγχρονα ιατρικά κριτήρια απαιτούν:
πλήρη απουσία λειτουργίας του εγκεφάλου
συμπεριλαμβανομένου του εγκεφαλικού στελέχους
Δεν απαιτείται, όμως, η παύση λειτουργίας του νωτιαίου μυελού. Αυτό εξηγεί γιατί τέτοιες κινήσεις μπορούν να συνεχίσουν να εμφανίζονται.
Το Σημείο του Λαζάρου είναι ένα εντυπωσιακό αλλά απολύτως φυσιολογικό φαινόμενο. Παρόλο που μπορεί να προκαλέσει φόβο ή σύγχυση, δεν έχει καμία σχέση με υπερφυσικά φαινόμενα ή «επιστροφή στη ζωή».
Αντίθετα, δείχνει πόσο πολύπλοκο είναι το ανθρώπινο σώμα και πώς το νευρικό σύστημα μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί για λίγο ακόμη, ακόμη και μετά τον θάνατο. Η επιστήμη δίνει τις απαντήσεις, αρκεί να γνωρίζουμε πού να κοιτάξουμε.
