Το ταπεινό εκκλησάκι της Αγίας Δύναμης βρίσκεται στη συμβολή των οδών Μητροπόλεως και Πεντέλης, στην καρδιά της Αθήνας.
Χτίστηκε στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, στη συνοικία που λεγόταν Ροδακιό, ακριβώς στο σημείο όπου στην αρχαιότητα υψώνονταν οι Πύλες Διοχάρους του Θεμιστόκλειου Τείχους.
- Σύμφωνα με την αρχαία ελληνική παράδοση, κοντά στις Πύλες υπήρχαν λουτρά, τα οποία αργότερα μετατράπηκαν σε ρωμαϊκά βαλανεία, ενώ στον ίδιο χώρο συνηθιζόταν να ιδρύονται και ιερά που σχετίζονταν με τη λειτουργία των γυμνασίων.
Στο σημείο αυτό ιδρύθηκε αρχικά ιερό αφιερωμένο στον Ηρακλή. Πάνω στα ερείπια εκείνου του αρχαίου ιερού, αιώνες αργότερα, τον 16ο μ.Χ. αιώνα, χτίστηκε ο ναός της Αγίας Δύναμης. Ο ναός αφιερώθηκε στην «προστάτιδα των επίτοκων γυναικών», δηλαδή των γυναικών που βρίσκονται έτοιμες να γεννήσουν.
- Κατά τις ανασκαφές εντοπίστηκαν αρχαία αφιερώματα προς τον ημίθεο Ηρακλή, ανάμεσά τους και ένα ανάγλυφο με την κορύνη, το ρόπαλό του, καθώς και η επιγραφή «ΗΡΑΚΛΕΙΔΙ (ΟΜΟΙΩ) ΚΑΙ ΑΝΕΘΗΚΕΝ».
Η δύναμη του Ηρακλή, σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, «εκχριστιανίστηκε» και μεταμορφώθηκε σε Δύναμη της Παναγίας. Από εδώ αντλούσαν δύναμη όχι μόνο οι επίτοκες γυναίκες, αλλά και οι αγωνιστές του 1821.
Κατά καιρούς δημοσιεύματα υποστήριζαν πως κάτω από το εκκλησάκι εκτείνονται υπόγειες στοές που το συνδέουν με την Πεντέλη και την Καισαριανή.
Οι σπηλαιολόγοι, ωστόσο, δεν επιβεβαίωσαν ποτέ την ύπαρξη τέτοιων στοών. Υπάρχει όμως ένας μεγάλος υπόγειος χώρος σε βάθος περίπου 15 μέτρων, ο οποίος χρησιμοποιήθηκε από τους Έλληνες την περίοδο της Επανάστασης για την κατασκευή πολεμοφοδίων. Και η σύνδεση με την Πεντέλη είναι ιστορική και εκκλησιαστική, όχι γεωγραφική.
Κάτω από την Αγία Τράπεζα του ναού, μια σκάλα οδηγεί στα υπόγεια του κτιρίου. Όπως αναφέρεται και στο σχετικό λήμμα του αθηναϊκού οδηγού των Θανάση Γιοχάλα και Τόνιας Καφετζάκη, το κτίριο επικοινωνούσε υπόγεια με την παρακείμενη οικία του Ιησουίτη μοναχού Φραγκίσκου και για πολλά χρόνια ήταν κοινό μυστικό πως στο υπόγειο αυτό κατασκευάζονταν φυσίγγια.
